سالمندی ، آمادگی جسمانی و كیفیت زندگی

چكیده :

      فرایند افزایش سن امری طبیعی و اجتناب ناپذیر است که بر تمامی جنبه­های زیستی و روانی انسان تاثیر می­گذارد (1). در ایران بررسی ها و شاخص های آماری حاکی از رشد پر شتاب سالمندی است به طوری که پیش بینی می­شود در سال1410در کشور ما انفجار سالمندی رخ دهد و 25 الی 30 درصد جمعیت در سنین بالای 50 سال قرار خواهند گرفت(2). با توجه به افزایش شاخص امید به زندگی در ایران طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی که امروزه در مردان ایرانی 67 سال و در زنان ایرانی 71 سال می­باشد، می­توان حدس زد که آمار سالمندان ایرانی نیز رو به افزایش است و ما در برابر مسایل جدی درباره سالمندان و حل مشکلات آن­ها قرار خواهیم گرفت. بنابراین سالمندی و شرایط ویژه افراد سالمند و تامین بهداشت روانی و جسمانی آن­ها از جمله مسایلی است که توجه ویژه­ای را می­طلبد(3). ورزش نقش مهمی در سلامت روانی انسان دارد به طوری که در سال 2002 شعار سازمان بهداشت جهانی "تحرک رمز سلامتی" عنوان شده است (4). منظور از سلامت روان، سلامت ابعاد خاصی از انسان مثل هوش، ذهن و فکر است. از طرف دیگر سلامت روان بر سلامت جسمانی نیز تاثیر گذار است(12). مطالعات طولی مربوط به تاثیر ورزش بر ویژگی های شخصیتی و سلامت روانی افراد نشان داده است که ورزش و فعالیت بدنی نه تنها به عنوان یک فعالیت تفریحی بلکه به عنوان یک ابزار آموزشی -تربیتی ، اهداف روانی-  اجتماعی فراوانی را به دنبال دارد. تحقیقات نشان داده­اند که فعالیت بدنی مداوم، مزایای سلامتی بالقوه ای را از قبیل توسعه آمادگی جسمانی(5)،آمادگی قلبی عروقی (6)،قدرت، انعطاف پذیری و تعادل(7و8) در پی دارد. همچنین باعث بهبود خلق و خو(9و10و11)، ثبات هیجانی، تصویر بدنی و اجتماعی مثبت، تامین نیاز های دوستی(12) ، احساس رضایت از زندگی(7و13و14و15) کسب فرصت هایی برای تعاملات اجتماعی ، رشد اعتماد به نفس(8) خواهد شد. نیتون و همکاران (1997) آثار شرکت در  فعالیت های بدنی را بر آمادگی جسمانی و روانی افراد بررسی کرده و به این نتیجه رسیده اندکه شرکت در فعالیت های جسمانی به آمادگی قلبی عروقی منجر شده که این عامل با بهتر شدن سلامت روانی و خلق و خو ارتباط مثبت دارد(16). مک کونوریل (2003) نیز 9 عامل را در ایجاد شادکامی و سلامت روانی مهم دانسته که یکی از آن­ها پرداختن به ورزش و فعالیت­های بدنی است(17). اهمیت فعالیت جسمانی به عنوان ابزاری برای تداوم استقلال در افراد سالمند از طریق بسیاری از مطالعات در طول بیش از 20 سال گذشته  مطرح شده است (18و19). با فعالیت بدنی نمی­توان فرایند پیری را متوقف کرد اما می­توان ظرفیت و توان کاری هر فرد را در هر سنی گسترش داد به طوری که ارزیابی اثرات ورزش و فعالیت بدنی روی فاکتورهای آمادگی جسمانی در افراد سالمند حاکی از اثرات مطلوبی مانند افت کمتر Vo2max در اثر افزایش سن (22و23)، بهبود ظرفیت متابولیکی و کاهش چربی شکمی (24)، بهبود قدرت و ظرفیت هوازی و کاهش آتروفی، ضعف و خستگی عضلانی(25)، بهبود وضعیت چربی­های خونی (26)، بهبود انعطاف‌پذیری و کاهش خطر سقوط و شکستگی (27) و دیگر فاکتورهای آمادگی جسمانی است. در میان فعالیت­های بدنی مختلف، کوه­پیمایی و گذراندن اوقات فراغت در کوه برای افراد سالمند دارای جایگاه ویژه‌ای است چرا که با توجه به افزایش شهرنشینی و آلودگی هوای شهرها و همچنین کاهش محیط­های سالم برای انجام فعالیت­های بدنی سالمندان، کوه­پیمایی به عنوان فعالیتی مناسب در محیطی پاک محسوب      می­شود.  به هنگام قرار گرفتن در ارتفاع عملکرد های فیزیولوژیکی بدن دچار تغییر می شود. تکرار قرار گیری در این شرایط باعث ایجاد سازگاری های بلند مدت، بهبود عملکرد قلبی _ریوی، ساختار عضلانی و ظرفیت های متابولیکی چه در مدت زمان استراحت (28) و چه در زمان فعالیت (29) می شود. از طرفی، تحقیقات زیادی ارتباط  معنی­داری بین ورزش­های هوازی و سلامت جسمانی و روانی را تایید کرده اند(6و7و13). شادابی و احساس آرامش، ایجاد انگیزه و روحیه بهتر، افزایش اعتماد به نفس و خود پنداره­ی مثبت، دست یابی به اخلاق حسنه و شخصیت بهتر و سالم، کمک به رشد مهارت­های اجتماعی و استحکام روابط خانوادگی، کمک به حافظه و انجام فعالیت های فکری و در نهایت افزایش امید به زندگی بیانگر تاثیر ورزش بر ابعاد مختلف سلامت عمومی است .  با توجه به اینکه سالمندان از نظر عاطفی، اجتماعی و جسمانی نیازمند حمایت هستند، به نظر می­رسد توانمند کردن آن­ها در فعالیت های بدنی، موجب افزایش انگیزه و حس خود ارزشی و افزایش آمادگی افراد برای ورود به مراحل مختلف سالخوردگی شده و موجب کاهش مشکلات روانی، خستگی­های جسمی و روحی و بهبود حس اجتماعی و شرکت در فعالیت­های گروهی می­شود.

منابع:

1. اصلان خانی، محمد علی. رابطه میزان فعالیت بدنی با سطح سلامت عمومی سالمندان زن و مرد شهر تهران. نشریه علوم حرکت انسان، سال اول، شماره 1،1387 صص 57-51.

2.جفتایی، محمد تقی. بررسی وضعیت سلامت سالمندان در کاشان. دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی . فصلنامه مرکز تحقیقات سالمندی ایران . سال اول شماره 1- 1385.ص40

3. اصولی، پریسا. سالمندان ایرانی به روایت آمار. سلامت، شماره 139. 1386. ص 13

4.نریمانی، محمد. آریان پوران . صادقیه اهری سعید:مقایسه خود پایی و سلامت عمومی در ورزشکاران گروهی و انفرادی و افراد غیر ورزشکار، فصلنامه پایش. سال ششم شماره سوم تابستان 86 صص 179-184

5. Cowper W,Grant S. The effect of 12-weeks group exercise program on physiological variable and function in over weight persons. Public Health.2003 Mar;191(12):617-23.

6. Thirlaway. K, Benton D,”Participation physical activity and cardiovascular fitness have different effects on mental health and mood”, Journal psychosomatic Research,1997,17,PP:46-51

7. Lord SR,Castal S.Physical activity program for older persons: effect on balance ,strength. and quality of life.Arc Phy Med Rehabili.2004 Jul;75(93):648-652.

8.Dionigi.R, Resistance Training and Older Adults’Beliefs About Psychological Benefits:The Importance of Self-Efficacy and Social Interaction. , Journal of sport & exercise psychology 29(6): 2007,723-46

9. Thirlaway. K, Benton D,”Participation physical activity and cardiovascular fitness have different effects on mental health and mood”, Journal psychosomatic Research,1997,17,PP:46-51

10. حمایت طلب،رسول. بزازان، صدیقه. لحمی، ریحانه. مقایسه میزان شادکامی و سلامت روانی دانشجویان دختر ورزشکار و غیر ورزشکار دانشگاه های تهران و پیام نور.مجله حرکت.1382.شماره 18.صص 131-140

 11.  Lisa L Clapp, Mark T Richardson, Joe F Smith, Minqi Wang, Anthony J Clapp and Robert E Pieroni, ,Acute Effects of Thirty Minutes of Light-Intensity, Intermittent Exercise on Patients With Chronic Fatigue Syndrome, Physical Therapy,1999.79:8,PP:749-756

12.  درخشان مبارکه محمد. بررسی رایطه میزان پرداختن به ورزش با سلامت روانی و ویژگی های شخصیتی مدیران میانی سپاه

شاغل در رده های تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه شهید بهشتی 1376

13. Brach GS,Simiosick CM,Krichevsty S.The association between physical function and lifestyle  activity and quality of life .J Am Geriatr Scio.2002 Feb;50(11):401-16.

14. King MB,Whiple Rh,Groman CA. Performance Enhancement Project :Improving Physical  performance in older persons. Arc.Phs.Med  Rehabi. 2003 Feb;83(12):1060-1069.

15.Wood L, Peat G, Thomas E, Hay EM, Sim J. Associations between physical examination  and self-reported physical function in older community-dwelling adults with knee pain. Phys      .THre2008 Jan;88(1):33-42.

16. Thirlaway. K, Benton D,”Participation physical activity and cardiovascular fitness have different effects on mental health and mood”, Journal psychosomatic Research,1997,17,PP:46-51

17.Ben Mcconville ; “Revealed: nine ways t find your inner happiness ”www.the costm.Co.uk/inde.cfm?id:126272003.

18. Asher S. R., & Paquette J. A. Loneliness and peer relations in childhood. Current Directions in Psychological Science.2003; 12: 75-78.

19. Cutrona C. E. Transition to college: Loneliness and the process of social adjustment.: A sourcebook

of current theory, research and therapy.1982;291-309.

20. Sechrist KR, Walker S, Pender N. Development and psychometric evaluation of the exercise benefit/barriers scale. Res Nurs Health 1987; 10: 357-65.

21. Eskurza Iruxe, Antolong J, Dante KL, Moreau, Douglas R, Seals and Hirofumi T. Changes in maximal aerobic capacity wit age in endurance- trained women: 7- year follow up. JAP, 2002,  92: 2303-2308

22. ویلمور جک اچ ، کاستیل دیوید ال :فیزیولوژی ورزش و فعالیت بدنی جلد 2: معینی ضیا، رحمانی نیا فرهاد، رجبی حمید ، آقا علی نژاد،  فاطمه سلامی: چاپ دوم، انتشارات مبتکران،1383.

23. Dhen MM and Bruce Robert.Longitudinal variation in maximal oxygen intake with age and activity. JAP, 1972, 33 (6): 805-807.

24. 29.Ibanez Javier, Mikel I, Inaki A, Luuis F, Jose LL, Marsiol GU, Fernando I and Esterban MG. Twice-weekly progressive resistance training decreases abdominal fat and improves insulin sensitivity in older men with type 2diabetes. Diabetes Care, 2005, 28: 662-667.

25. Rogres MA, James MH, Wade H, Martin III, Ali A Ehsani and John O Holloszy. Decline in Vo2max with aging in master athletes and sedentary men, 1990, 68 (5): 2195-2199.

26. نمازی زاده مهدی، اصلانخانی محمد علی  ، رشد و تکامل حرکتی در طول عمر، کاتلین ام.هی وود ،چاپ اول ،انتشارات سمت ،تهران، بهار1383.

27. Patterson SL, Rodgers MM, Macko RF, Forrester LW. Effect of treadmill exercise training on spatial and temporal gait parameters in subjects with chronic stroke: A preliminary report. J Rehabil Res Dev. 2008;45(2):221-8.

28. 33.Horstman DH, Weiskopf R and Jakson RE. Work capacity during 3-week sojourn at 4300m: effect of relative polycythemia. JAP, 1980, 49: 311-318.