مرگ ناگهانی قلبی در ورزش

مرگ ناگهانی" مارکو یوین فوئه" بازیکن تیم ملی فوتبال کامرون در جام کنفدراسیون ها زنگ خطری برای اهالی فوتبال و پزشکان ورزشی را به صدا درآورد که سبب شد از آن زمان به بعد تحقیقات فراوانی حول این موضوع مهم و تکان دهنده آغاز شود.
تحقیقاتی که به رغم پیشرفت سریع و گستره اش طی سال های پس از مرگ فوئه باز هم شاهد مرگ های اینچنین در خلال برگزاری مسابقات فوتبال بودیم.موضوعی که در روزهای گذشته هم گریبان یکی از فوتبالیست ها را گرفت. "موروسینی" فوتبالیست شاغل در تیم لیورنو ایتالیا در خلال مسابقه به یک باره بر زمین افتاد و به رغم تلاش فراوان گروه پزشکی مستقر در ورزشگاه متاسفانه وی جان باخت تا مرگ تلخ دیگری به مرگ های اینچنین اضافه شود. در همین ارتباط دکتر لطفعلی پورکاظمی رئیس فدراسیون پزشکی ورزشی همراه با گروهی از پزشکان ایرانی و خارجی در این زمینه تحقیق گسترده ای را انجام داده است که چکیده ای از آن به این شرح است:

*علت اصلی ناهنجاری ها مادرزادی است
تحقیقات پزشکی ثابت کرده که حدود 85 درصد از علل ناگهانی ورزشکاران در میادین ورزشی ناشی از عارضه ای است که از بدو تولد در قلب و عروق .ورزشکاران وجود داشته است. در نتیجه برای آن دسته از ورزشکارانی که استعداد مرگ ناگهانی قلبی و عروقی در خانواده وجود دارد و یا اینکه دارای برخی علایم و نشانه های بیماری قلبی را طی ورزش و استراحت حس می کنند حتما به پزشکان ورزشی و متخصصان قلب و عروق مراجعه کرده و علاوه بر معاینه بالینی و بررسی نوار قلب و اکوی قلب به درمان دارویی و یا به کمک جراحی به درمان ناهنجاری های مادرزادی اقدام کنند.

*تعریف مرگ ناگهانی قلبی در ورزش
مرگ ناگهانی قلبی در یک ورزشکار به حالتی گفته می شود که به صورت آنی و بدون انتظار در حالات جسمی یک ورزشکار تغییراتی رخ دهد که در طی چند ثانیه و یا دقیقه وی را وارد حالات کوما و مرگ نماید به شرطی که هیچ ضربه و یاحادثه ای به بدن ورزشکار وارد نشود. البته هر چند میزان شیوع مرگ ناگهانی تقریباً از آمار بالایی برخوردار نیست ولی به میزان سن و شرایط زندگی و ژنتیکی نیز بستگی دارد.

البته در یک ورزشکار که از جسم و روان بسیار سالمی برخوردار است اگر مرگ آنی در زیر 35 سال رخ دهد مورد تعجب همگان می شود در افراد غیر ورزشکار اگر مرگ آنی رخ دهد بیشترین احتمال را به گرفتگی عروق کرونر می توان نسبت داد.البته در افراد بالای 45 سال بعنوان عامل اصلی می توان به گرفتگی عروق کرونر اشاره نمود که بعنوان شایعترین علت مرگ ناگهانی است.
آناتومی مادرزادی آئورت و بطن چپ در بروز مرگ آنی قلبی بسیار مؤثرندکه با اکوکاردیوگرافی مشخص می شود.

*علل مرگ ناگهانی در ورزشکاران جوان:
1. کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM):

این بیماری بعنوان شایعترین علت مرگ ناگهانی در ورزشکاران است و حدود 35درصد عامل را شامل می شود و به صورت ژنتیکی (مادرزادی) بوده و از هر 500 نفر، یک نفر بصورت مادرزادی این اختلال را در قلب خود دارد.
در این بیماری ضخیم شدگی بطن چپ و کوچک شدن حفره بطن چپ قلبی رخ می دهد که ضخیم شدن دیواره بطن چپ و دیواره بین دو بطن در اکوکاردیوگرافی مشاهده می شود.

*علائم: تنگی نفس کوششی، درد قفسه سینه، تپش قلب

*تشخیص: معاینه بالینی، اکوکاردیوگرافی، نوار قلب (در خانواده های مستعد باید اقدامات فوق از سنین نوجوانی و جوانی صورت گیرد)

*درمان
1- دارویی: بتابلوکر،کلسیم بلوکر، دیزوپیرامید
2- جراحی: برداشتن بخشی از میوکارد، سوزاندن دیواره توسط الکل از طریق پوست با کاتتر

*ناهنجاری های مادرزادی شرائین کرونری
این بیماری در حدود 20درصد موارد مرگ ناگهانی قلبی در ورزشکاران رخ می دهد. معمولاً شریان کروناری چپ (LAD) بطور غیرطبیعی از سینوس والسالوای راست منشاء می گیرد.گاهاً نیز شریان کرونری رشد کامل ندارد و یا اینکه اصلاً شریان کرونری فقط یکی باشد و یا از شریان ریوی منشاء بگیرد.

*افزایش توده عضلانی قلب
در حدود 10درصد از ورزشکارانی که به مرگ ناگهانی در حین ورزش دچار می شوند ناشی از ازدیاد توده عضلانی قلب هست که سبب ازدیاد وزن و سنگینی قلب ناشی از عوارض HCM می شود.

*پارگی آنوریسم آئورت
پارگی آئورت در حدود 5درصد موارد می تواند عاملی برای مرگ ناگهانی ورزشکاران در اثر قلب و عروق باشد. مثلاً در سندرم مارفان.

*سندرم مارفان
این بیماری که بصورت ارثی و اتوزومال می باشد در آن اختلالات قلبی، چشمی، اسکلتی وجوددارد. (گشادی در سینوس والسالوا، MVP، MR، AR و آنوریسم آئورت).
با تکنولوژی پیشرفته جراحی قلب و عروق، بسیاری از بیمارانی که سندرم مارفان دارند با تعویض شریان آئورت در نواحی آنوریسم، می توانند دارای یک عمر طبیعی و بالاتر از 60 سال را داشته باشند.

*تنگی دریچه آئورت
حدود 4درصد از علل مرگ ناگهانی ورزشکاران را تنگی دریچه آئورت تشکیل می دهد که معمولاً به دلیل داشتن آئورت دولتی و تب روماتیسمی با اثرات تخریبی در دریچه ایجاد می شود.
میوکاردیت حاد 3درصد، سایر موارد 16 درصد شامل سارکوئیدوز،سیکل سل آنمی و ...

*تغییرات قلبی تنفسی با ورزش
1. افزایش اندازه قلب
2. افزایش حجم ضربه ای قلب (SV)
3. افزایش برون ده قلبی
4. کاهش ضربان قلب
5. بزرگ شدن حفره بطن چپ و کمی هم راست بدون تغییر در ضخامت دیواره بطنی در ورزشکاران استقامتی و ورزش های ایزوتونیک مثل دوندگان و شناگران استقامتی.
6. افزایش ضخامت دیواره بطنی با عدم تغییر در حجم حفره بطنی مثلا در وزنه برداران و کشتی گیران و پرتاب وزنه (ورزش های ایزوتونیک)
7. تکثیر مویرگ های عضلانی قلب و افزایش تراکم مویرگی در عضلات مخطط.
8. افزایش حجم خون و مقدار کل هموگلوبین بدون تغییر در تراکم هموگلوبین.
9. کاهش در مصرف گلیکوژن عضله و در نتیجه ذخیره سازی گلیکوژن، زیرا از اسیدهای چرب آزاد بعنوان سوخت و ساز استفاده می شود و خستگی عضلانی کمتر رخ می دهد و عملکرد ورزشی افزایش می یابد.
10. کاهش تولید اسید لاکتیک (افزایش آستانه بی هوازی)
11. افزایش توان هوازی حداکثر (افزایش مقدار Vo2 max )
12. افزایش تعداد و اندازه میتوکندری، افزایش فعالیت چرخه کربس، افزایش محتوی میوگلوبین، افزایش اکسیداسیون گلیکوژن، افزایش منابع گلیکوژن عضلانی، افزایش اکسیداسیون چربی، افزایش ذخایر ATP و PC عضلانی، افزایش ظرفیت دستگاه ATP-PC وافزایش ظرفیت هوازی در تارهای عضلانی قرمز و سفید.
13. کاهش فشارخون سیستولیک و دیاستولیک در حال استراحت.
14. پیشگیری از سکته قلبی و مغزی و سرطانی.
15. کاهنده کلسترول و تری گلیسیرید خون و کاهش بافت چربی سطح قلب و حذف پلاک های چربی از عروق کرونر قلب و همچنین ازدیاد چربی مفید خون (HDL) .

*ورزشکارانی که دچار مرگ ناگهانی قلبی شده اند:
1) دونده ماراتن یونانی که در 2500 سال قبل (490 قبل از میلاد) پس از اینکه از دشت ماراتن تا آتن به مسافت 42 کیلومتر و 195متر را دوید و در پایان دچار مرگ آنی شد بعنوان اولین مرگ ناگهانی ثبت شده در طول تاریخ می باشد.
2) مرگ ناگهانی در مارک وی وین فوئه فوتبالیست مشهور تیم ملی کامرون که در سن 23 سالگی در جام کنفدراسیونها دچار ایست قلبی شد و نقش بر زمین گشت.
3) میکولوش فهر فوتبالیست 24 ساله از باشگاه بنفیکای پرتغال که در مسابقات جام باشگاههای پرتغال دچار مرگ ناگهانی شده و پس از کالبد شکافی مشخص شد که دچار ایست قلبی گشته است.
4)هانک گاترز (Hank Gathers) قهرمان بسکتبالیست آمریکایی در لیگ برتر NBA در سال 1990 نقش بر زمین شد و فوت کرد.
5) فالیمن ستاره المپیک تیم والیبال آمریکا در سال 1986 در حین مسابقه با تیم والیبال ژاپن بطور ناگهانی در اثر سندرم فارمان فوت کرد.
6) مسلم طلوعی، ملی پوش فوتسال کشور که در حین بازی در جام رمضان دچار مرگ ناگهانی در حین مسابقه شد.
7) منوچهر توسلی، کوهنورد با سابقه تهرانی که در حین کوهنوردی در قله دارآباد دچار ایست قلبی شده و فوت کرد.
8) افشین شعبانیان، دونده ماراتن رامسری با 20 سال سابقه در ماراتن که در حین دویدن دچار ایست قلبی شد و جان داد.
9) نوید بهنیا، قهرمان پرورش اندام اهل ساری با 27 سال سن که بدلیل ایست قلبی فوت نمود.

*توصیه: ورزش های منظم روزانه همراه با رژیم غذایی اصولی قادر خواهند بود ارتباط سلامتی قلب و ریه ها را به بهترین وجهی برقرار نمائید.